Vú sữa Lò Rèn và những bài học xương máu cho ngành trái cây Việt Nam trên hành trình xuất khẩu
Câu chuyện về vú sữa Lò Rèn, một loại trái cây đặc sản của miền Tây Nam Bộ, không chỉ là hành trình từ đỉnh cao xuất khẩu đến sự suy thoái tại quê nhà, mà còn là tấm gương phản chiếu những bài học xương máu cho ngành trái cây Việt Nam trên con đường chinh phục thị trường quốc tế.
Vị thế “nữ hoàng” và giấc mơ Mỹ tiến thành hiện thực:
Vú sữa Lò Rèn, với hương vị ngọt ngào, thơm mát đặc trưng, đã từng được mệnh danh là “nữ hoàng” của trái cây miền Tây. Không chỉ nổi tiếng trong nước, vú sữa Lò Rèn còn là loại trái cây Việt Nam đầu tiên đặt chân vào thị trường Mỹ khắc nghiệt vào năm 2017, sau gần một thập kỷ đàm phán. Lô hàng vú sữa Lò Rèn đầu tiên, với trọng lượng 2 tấn, đã được xuất khẩu từ xã Vĩnh Kim, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử xuất khẩu nông sản Việt Nam.
Thành công này không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người nông dân, mà còn khẳng định vị thế và tiềm năng của trái cây Việt trên thị trường quốc tế. Theo số liệu thống kê, giá trị xuất khẩu vú sữa Lò Rèn sang Mỹ đã tăng gấp 3 lần trong năm 2020-2021 so với năm 2019, và gấp 8 lần so với năm 2018, tạo ra cú hích lớn cho ngành nông nghiệp địa phương.
Từ đỉnh cao đến vực sâu: Bài học về sự chủ quan và thiếu bền vững:
Tuy nhiên, sau ánh hào quang của thành công, vú sữa Lò Rèn lại đối mặt với thực tế phũ phàng khi diện tích trồng và sản lượng tại Vĩnh Kim, nơi được xem là “cái nôi” của loại trái cây này, ngày càng giảm sút. Từ gần 10.000m2 vú sữa Lò Rèn chính gốc, các nhà vườn đã dần chuyển đổi sang trồng các loại cây khác như sapôchê, sầu riêng do nhiều nguyên nhân như cây bị lão hóa, sâu bệnh, biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn.
Theo Sở NNPTNT tỉnh Tiền Giang, diện tích trồng vú sữa Lò Rèn trên địa bàn tỉnh hiện chỉ còn khoảng 330ha, tập trung chủ yếu ở huyện Cái Bè, Cai Lậy và thị xã Cai Lậy. Riêng tại xã Vĩnh Kim, diện tích trồng vú sữa chỉ còn vỏn vẹn 17ha.
Sự suy giảm của vú sữa Lò Rèn tại Vĩnh Kim là bài học đắt giá về sự chủ quan và thiếu bền vững trong sản xuất nông nghiệp. Việc không chú trọng đầu tư vào nghiên cứu, cải tiến giống cây, phòng trừ sâu bệnh, cùng với việc lơ là trong việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu đã khiến vú sữa Lò Rèn mất dần sức cạnh tranh và dần biến mất khỏi chính quê hương của mình.
Thêm vào đó, việc nhà xuất khẩu chỉ tuyển chọn 20-30% sản phẩm đạt chất lượng, phần còn lại phải bán với giá rẻ trong nước, đã làm giảm động lực của người nông dân trong việc duy trì và phát triển loại cây này.
Vú sữa Sóc Trăng: Sự trỗi dậy từ đống tro tàn và những bài học kinh nghiệm:
Tuy nhiên, trong khi vú sữa Lò Rèn đang dần mai một tại Tiền Giang, thì tại Sóc Trăng, loại trái cây này lại đang có sự phát triển mạnh mẽ. Từ một vùng đất không có truyền thống trồng vú sữa, Sóc Trăng đã vươn lên trở thành một trong những địa phương có diện tích trồng vú sữa lớn nhất cả nước, với hơn 1.900ha, tập trung chủ yếu ở huyện Kế Sách.
Thành công của vú sữa Sóc Trăng đến từ việc học hỏi kinh nghiệm từ thất bại của vú sữa Lò Rèn. Các nhà vườn đã chú trọng đầu tư vào khoa học kỹ thuật, áp dụng quy trình canh tác VietGAP, sử dụng phân bón hữu cơ, vi sinh để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương đã tạo nên một chuỗi giá trị bền vững, đảm bảo đầu ra ổn định và giá cả tốt cho người nông dân.
Kết quả là vú sữa Sóc Trăng không chỉ chinh phục được thị trường trong nước mà còn vươn ra thế giới, đặc biệt là thị trường Mỹ. Năm 2023, Sóc Trăng đã xuất khẩu gần 200 tấn vú sữa sang Mỹ, với giá bán cao hơn thị trường nội địa từ 10.000 – 15.000 đồng/kg.
Bài học cho ngành trái cây Việt Nam – Từ vú sữa Lò Rèn đến sầu riêng:
Câu chuyện về vú sữa Lò Rèn và mối lo ngại về việc sầu riêng có thể đi theo vết xe đổ này đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho ngành trái cây Việt Nam. Để tránh lặp lại “vết xe đổ”, ngành sầu riêng cần rút ra những bài học sau:
- Chất lượng là trên hết: Luôn đặt chất lượng sản phẩm lên hàng đầu, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, quy trình sản xuất, đóng gói.
- Xây dựng thương hiệu mạnh: Đầu tư vào xây dựng thương hiệu, tạo sự khác biệt và giá trị gia tăng cho sản phẩm.
- Liên kết chặt chẽ: Tạo chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương, tránh tình trạng “tranh mua tranh bán”, “bẻ cọc” gây ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng sản phẩm.
- Đầu tư vào khoa học kỹ thuật và phát triển bền vững: Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
- Tư duy dài hạn: Không chỉ tập trung vào lợi nhuận trước mắt mà cần có tầm nhìn dài hạn, đầu tư vào nghiên cứu, phát triển giống cây mới, nâng cao chất lượng sản phẩm để duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.
Câu chuyện về vú sữa Lò Rèn là một lời nhắc nhở rằng, để thành công trên thị trường quốc tế, ngành trái cây Việt Nam cần phải vượt qua những thách thức về chất lượng, thương hiệu, liên kết và phát triển bền vững. Chỉ có như vậy, trái cây Việt mới có thể khẳng định được vị thế của mình trên bản đồ nông sản thế giới.
